İran, ABD ile yürütülen mahkum takası müzakerelerinde Washington’ın sunduğu şartları ‘aşırı’ bulduğunu belirterek, diplomatik çabalarda yeni bir dönemeç yaşanmasına neden oldu. Tahran yönetimi, ABD’nin taleplerini reddetmesinin ardından 5 maddeden oluşan kendi karşı teklifini masaya sundu.
Bu gelişme, Güney Kore bankalarında dondurulmuş yaklaşık 7 milyar dolarlık İran varlığının serbest bırakılması karşılığında İran’da tutuklu bulunan ABD vatandaşlarının serbest bırakılmasını öngören uzun süredir devam eden görüşmelerde önemli bir duraksama yaratıyor.
ABD’nin Teklifi ve İran’ın Reddi
Uzun süredir devam eden mahkum takası müzakereleri, özellikle ABD’nin İran’da haksız yere tutulduğunu belirttiği vatandaşlarının serbest bırakılmasına odaklanıyor. Washington, bu serbest bırakmalar karşılığında, yaptırımlar nedeniyle Güney Kore bankalarında bloke edilmiş olan İran’a ait petrol gelirlerinin serbest bırakılmasını talep ediyordu.
ABD’nin özel İran elçisi Robert Malley, daha önce yaptığı açıklamalarda anlaşmaya “çok yakın” olduklarını belirtmiş, bu da diplomatik bir çözüm umutlarını artırmıştı. Ancak İran’dan gelen son yanıt, sürecin beklenenden daha karmaşık olduğunu gösterdi. İranlı yetkililer, ABD’nin özellikle dondurulmuş varlıkların tam serbest bırakılması ve takasın genel koşulları konusundaki şartlarını ‘kendi ulusal çıkarlarıyla bağdaşmaz’ ve ‘aşırı’ bulduklarını ifade ettiler.
Tahran’dan 5 Maddelik Karşı Teklif
İran medyasına yansıyan bilgilere göre, Tahran yönetimi ABD’nin teklifini reddetmekle kalmayıp, kendi taleplerini ve takas koşullarını içeren 5 maddelik bir karşı teklifi müzakere masasına sundu. Bu karşı teklifin detayları henüz kamuoyuna açıklanmamış olsa da, analistler İran’ın ABD tarafından tutuklu bulunan kendi vatandaşlarının serbest bırakılması, daha geniş kapsamlı yaptırım hafifletmeleri veya finansal mekanizmalarda güvenceler gibi konuları talep ediyor olabileceğini öngörüyor.
Bu hamle, iki ülke arasındaki gergin ilişkilerde insani bir mesele üzerinden güven inşa etme potansiyeli taşıyan müzakerelerin seyrini belirsizliğe sokuyor.
Nükleer Müzakerelerle Bağlantı
Mahkum takası görüşmeleri teknik olarak Viyana’da yürütülen nükleer anlaşma (Ortak Kapsamlı Eylem Planı – JCPOA) üzerine yapılan dolaylı görüşmelerden ayrı tutulsa da, iki konunun birbirini etkileme potansiyeli yüksek. Her iki taraf da diplomatik bir çözüm arayışında olsa da, taleplerdeki bu farklılıklar sürecin uzamasına ve genel diplomatik atmosferi olumsuz etkilemesine neden olabilir.
ABD ve İran arasındaki ilişkiler, nükleer anlaşma, yaptırımlar ve bölgesel güvenlik meseleleri nedeniyle gergin seyrini koruyor. Mahkum takası, iki ülke arasında sınırlı da olsa bir güven inşa etme potansiyeli taşıyan önemli bir insani konu olarak öne çıkıyor. İran’ın karşı teklifi sonrası, Washington’ın nasıl bir yanıt vereceği ve müzakerelerin hangi yöne evrileceği merakla bekleniyor.